چنانچه به جسمی نوری را بتابانیم، اگر در طیف این نور از رنگهایی که جسم مورد نظر باز می‌تاباند، وجود نداشته باشد، ما آن جسم را به رنگ سیاه خواهیم دید. مثلا جسمی که به رنگ قرمز خالص است، اگر با نور آبی یا سبز خالص روشن شود، از آنجا که طیف رنگی جسم قرمز رنگ دارای رنگ آبی یا سبز نیست، لذا تمام نور تابیده به جسم قرمز رنگ جذب شده و باعث می‌شود که ما آن را به رنگ سیاه ببینیم.

اجسام شفاف

اگر به یک جسم شفاف نوری را بتابانیم، جسم را به رنگ نوری که از خود عبور می‌دهد، خواهیم دید. مثلا اگر به شیشه نور سفید بتابانیم، از آنجا که شیشه تمام رنگها را به یک نسبت از خود عبور می‌دهد، لذا شیشه را سفید می‌بینیم. ولی اگر رنگ شیشه قرمز خالص باشد و نور سفید را بتابانیم، فقط نور قرمز را عبور می‌دهد و به رنگ قرمز دیده می‌شود، ولی اگر رنگ شیشه قرمز خالص نباشد و از ترکیب چند رنگ بوجود آمده باشد، علاوه بر نور قرمز بر حسب رنگهای مرکب شیشه رنگهای دیگر هم دیده می‌شوند.

رنگهای اصلی

رنگهای اصلی رنگهایی هستند که از ترکیب آنها به نسبتهای معین می‌توان کلیه رنگها را بدست آورد، ولی همیشه رنگی که از ترکیب رنگهای مزبور تولید می‌شود، از رنگ معادل خود در طیف روشن‌تر است. رنگهای اصلی گروههای متفاوتی دارند و مهمترین آنها عبارتند از:

·         گروه قرمز و سبز و بنفش

·         گروه زرد و آبی و قرمز

رنگهای مکمل

دو رنگ را مکمل یکدیگر گویند وقتی که از ترکیب آنها نور سفید بدست آید. رنگهایی که از ترکیب آنها با نسبت معین رنگ سفید بدست می‌آید، عبارتند از :

·         قرمز با سبز آبی رنگ

·         سبز با ارغوانی

·         زرد با نیلی بنفش رنگ

·         نارنجی با آبی نیلی رنگ

·         آبی با قرمز مایل به نارنجی

·         نیلی با نارنجی مایل به زرد

·         بنفش با زرد مایل به سبز

رنگهای اصلی

در تئوری رنگ سنتی، قرمز، زرد و آبی رنگهای اصلی هستند زیرا دانه های رنگی تشکیل دهنده آنها از ترکیب هیچ رنگ دیگری به وجود نیامده و تمام رنگهای دیگر از ترکیبات مختلف این سه رنگ با یکدیگر به دست می آیند

رنگهای فرعی

سبز، نارنجی و بنفش رنگهایی هستند که از ترکیب رنگهای اصلی با یکدیگر حاصل میشوند. محل قرار گیری هر رنگ ثانویه در دایره رنگ، بین دو رنگ اصلی تشکیل دهنده اش است.

رنگهای ترکیبی

زرد- نارنجی، قرمز نارنجی، قرمز- بنفش، آبی - بنفش، آبی- سبز و زرد - سبز، این رنگها از ترکیب یک رنگ اصلی با یک رنگ فرعی به وجود می آیند و در اینجا هم، در میان دو رنگ تشکیل دهنده خود قرار میگیرند

هماهنگی (هارمونی) رنگ

هماهنگی یا هارمونی به معنای"چیدمان مطبوع اجزاء یک کل" است و وجود آن در تمام مظاهر زندگی از موسیقی، شعر، رنگ یا حتا یک کیک زیبا، جلوه میکند.

از نظر دیداری، هماهنگی، در چیزی است که موجب لذت چشم میشود. این هماهنگی بیننده را مجذوب کرده و احساس نظم و تعادل را در او ایجاد میکند. هنگامی که چیزی ناهماهنگ است، یا خسته کننده است یا وحشتناک.

از طرفی هارمونی بیش از حد نیز به ترکیبی بسیار ملایم و نچسب تبدیل میشود و بیننده را آنطور که باید مجذوب و علاقمند نمیکند و بالعکس عدم حضور آن نیز تصویری به وجود می آورد که هیچ چشمی تحمل دیدن آنرا ندارد.

مغز انسان هر چیزی را که قابلیت سازماندهی نداشته و نامفهوم باشد، پس میزند. عمل دیدن به حضور یک ساختار منطقی نیاز دارد و هماهنگی رنگی میتواند این علاقه به دیدن و حس تعادل را به وجود بیاورد.

به طور خلاصه، یکپارچگی مفرط موجب تحریک ناپذیری و پیچیدگی مفرط موجب تحریک بیش از اندازه مغز میشود. تعادل پویا، نتیجه حضور هماهنگی است.

چند قاعده کلی در ایجاد هارمونی رنگی

همانطور که گفتیم، تئوریهای رنگ و هارمونی رنگی متعددی وجود دارند. ما در اینجا به معرفی چند فرمول ابتدایی در به کار گیری رنگها میپردازیم.

چیدمان بر اساس همجواری رنگها

رنگهای همجوار (پیوسته) یا Analogous Colors، به هر دسته سه تایی از رنگهایی گفته میشود که در دایره رنگ کنار یکدیگر قرار گرفته اند. مانند زرد-سبز، زرد و زرد نارنجی. معمولا در چنین ترکیبهایی، یک رنگ از نظر مقدار، بر دو رنگ دیگر برتری دارد

چیدمان بر اساس رنگهای مکمل

رنگهای مکمل آنهایی هستند که در دایره رنگ، درست در مقابل یکدیگر قرارگرفته اند. مانند قرمز و سبز یا قرمز- بنفش و زرد - سبز. همانطور که در تصویر مشاهده میکنید، درجات مختلف زرد - سبز در برگها، هماهنگی زیبایی با رنگهای قرمز-بنفش گل، ایجاد کرده اند. رنگهای مکمل بالاترین درجه تباین (کنتراست) و ثبات را به وجود می آورند.

چیدمان بر اساس طبیعت

طبیعت، بهترین نقطه شروع برای درک و ایجاد هارمونی رنگی است. در تصویر بالا ملاحظه میکنید که زرد، سبز و قرمز چه نقش هماهنگی ایجاد کرده اند و این ترکیب متناسب، لزوما در دو مورد قبل نمیگنجد، اما زیبا و قابل اجرا است.